Zakażenia herpeswirusami EHV-1 i EHV-4, wirusem końskiej grypy i inne infekcje
1) Herpeswirusy EHV-1 i EHV-4
Jednostka chorobowa określana mianem rhinopneumonitis equorum jest pojęciem zbiorczym obejmującym różne wysoce zakaźne choroby koni wywoływane przez herpeswirusa EHV-1 lub EHV-4. Oba wirusy są ze sobą blisko spokrewnione i są najczęściej przyczyną schorzeń układu oddechowego, przy czym stopień nasilenia objawów klinicznych uzależniony jest od wieku i statusu immunologicznego zakażonego zwierzęcia.
Zakażenia wirusem EHV-1 mogą rozprzestrzeniać się również poza obszar błon śluzowych dróg oddechowych wywołując ciężkie objawy, takie jak poronienia, okołoporodowy zgon źrebięcia, a także choroby układu nerwowego. Raz zakażone zwierzę staje się nosicielem wirusa na całe życie, przy czym w wyniku działania czynników wewnątrzpochodnych i w niekorzystnych warunkach wirus może się ponownie uaktywniać (na przykład w sytuacjach stresowych). Obszarami utajnienia wirusa są głównie narządy limfatyczne oraz frakcje leukocytów. Uwzględniając zwierzęta zaszczepione obserwuje się wysoką seroprewalencję wirusa w całej populacji koni.
Na przestrzeni ostatnich lat wraz z rosnącą częstotliwością zakażeń i nasileniem objawów klinicznych wzrasta częstotliwość występowania schorzeń neurologicznych powiązanych z zakażeniem wirusem EHV-1, za które odpowiedzialnością obarcza się określony neurotropowy szczep wirusa.
Diagnostyka:
- Badanie PCR z głębokiego wymazu z nozdrzy lub wydzieliny z dróg oddechowych, płynu mózgowo-rdzeniowego lub materiału poronnego, w tym również łożyska. Metoda ta dostarcza również informacji o statusie zwierzęcia jako potencjalnego nosiciela.
Krew stanowi drugorzędny materiał diagnostyczny i może być wykorzystana tylko w fazie gorączki (wiremia leukocytowa). W tym celu wykonuje się badanie koncentratu bogatopłytkowego, do którego niezbędne jest co najmniej 5 ml krwi pobranej na EDTA.
- Ilościowe oznaczenie przeciwciał metodą immunofluorescencji z wykorzystaniem dwóch próbek osocza pobranych w odstępie 10-14 dni.
Czterokrotny wzrost poziomu przeciwciał może świadczyć o ostrym zakażeniu wirusem EHV. Metoda ta nie pozwala jednak na określenie, czy wzrost poziomu przeciwciał wywołany jest infekcją czy też nastąpił w wyniku szczepienia.
Należy wspomnieć, iż w ostrym stadium choroby badanie PCR pozwala na uzyskanie szybszego wyniku niż badanie serologiczne, w przypadku którego ostateczna interpretacja możliwa jest dopiero po przebadaniu drugiej próbki.
2) Herpeswirusy EHV-2 i EHV-5
Od dawna przypuszcza się, iż herpeswirusy EHV-2 i EHV-5 uczestniczą w zapaleniu rogówki i spojówki u koni, gdyż zwykle są one obecne w wymazach spojówkowych. Na przestrzeni ostatnich lat wirusy EHV-2 i EHV-5 pełnią coraz częściej rolę czynnika torującego drogę innym infekcjom wirusowym i bakteryjnym dróg oddechowych. W szczególności u młodych zwierząt obserwowano oporne na leczenie szczepy EHV-2 wywołujące po części nieżytowo-ropne, a po części martwicze bądź ropiejące odoskrzelowe zapalenia płuc. Wirus EHV-5 od niedawna uważany jest za czynnik etiologiczny odpowiedzialny za EMPF, czyli wieloguzkowe włóknienie tkanki płucnej u koni.
Diagnostyka:
- Badanie PCR z wydzieliny tchawiczo-oskrzelowej lub popłuczyn oskrzelowo-pęcherzykowych, a także z wymazu spojówkowego (najlepiej, jeśli zostanie on pobrany za pomocą szczoteczki cytobrush).
3) Końska grypa
Końską grypę wywołują dwa podtypy wirusa końskiej grypy typu A: podtyp 1 (H7N7) i podtyp 2 (H3N8), przy czym podtyp 1 w ciągu ostatnich 30 lat występował bardzo rzadko. U koniowatych podatnych na tego wirusa w następstwie zakażenia pojawia się gorączka oraz suchy kaszel. W nieszczepionych populacjach wirus rozprzestrzenia się bardzo szybko. Zakażeniu towarzyszą często bakteryjne infekcje wtórne objawiające się śluzowo-ropną wydzieliną z nozdrzy i maskujące obraz kliniczny, co ma miejsce głównie w populacjach posiadających częściową odporność.
Diagnostyka:
- Szybką i prawidłową diagnozę umożliwia badanie PCR z wymazu z nozdrza, popłuczyn z tchawicy lub popłuczyn oskrzelowo-pęcherzykowych.
- Ilościowe oznaczenie przeciwciał na podstawie dwóch próbek osocza pobranych w odstępie 14 dni z dodatkiem inhibitora aglutynacji.
Badanie wykonuje się w kierunku A equi 1 (Prague56) i A equi 2 (Newmarket 1/93 i Newmarket 2/93).
Czterokrotny wzrost poziomu przeciwciał uważa się zwykle za objaw ostrej infekcji.
Metoda nie pozwala na zróżnicowanie pomiędzy wzrostem poziomu przeciwciał wywołanym infekcją a wzrostem poszczepiennym.
4) Rhodococcus equi
Rhodococcus equi jest bakterią warunkowo chorobotwórczą występującą w glebie oraz w kale koni. R.equi jest najczęstszą przyczyną ciężkich zapaleń płuc prowadzących do częstych zgonów u źrebiąt w wieku od 3 tygodni do 6 miesięcy. Wrotami zakażenia i głównym miejscem bytowania drobnoustroju są płuca (w których tworzą się ropnie), skąd drobnoustrój może rozprzestrzeniać się wraz z krwią do innych narządów. Druga potencjalna droga zakażenia to przewód pokarmowy (biegunki, wrzody), a także pępek. Drobnoustrój atakuje również kościec i stawy.
W przypadku objawów płucnych materiałem do badania może być wymaz z nozdrza lub popłuczyny z tchawicy. Ze względu na wysoką wrażliwość metoda PCR umożliwia także identyfikację klinicznie zdrowych nosicieli.
Diagnostyka:
- Hodowla laboratoryjna;
- W przypadku objawów płucnych materiałem do hodowli może być wymaz z nozdrza lub popłuczyny z tchawicy, a w razie wystąpienia objawów żołądkowo-jelitowych może to być również kał bądź wymaz z nosa;
- Badanie PCR, które ze względu na wysoką wrażliwość umożliwia także identyfikację klinicznie zdrowych nosicieli.
Diagnostyka bakterii Rhodococcus equi metodą PCR pozwala na zróżnicowanie pomiędzy specyficznym dla koni genem choE a genem vapA, czyli tzw. sekwencją plazmidu zjadliwości, która umiejscowiona jest w obrębie plazmidu zjadliwości. Plazmid ten odgrywa istotną rolę w patogenezie rodokokozy i uznawany jest za czynnik determinujący zjadliwość. Jest on obecny w większości izolatów R.equi.
Wnioski w zakresie diagnostyki:
Zarówno w diagnostyce ostrych schorzeń dróg oddechowych, jak i w przypadku poronień oraz objawów ataksji badanie PCR w kierunku określonego drobnoustroju umożliwia szybkie uzyskanie prawidłowego wyniku za pierwszym razem. Ponieważ schorzenia tego typu nierzadko dotyczą większej liczby zwierząt w hodowli, co wymaga szybkiego działania, badanie PCR jest zdecydowanie lepszym rozwiązaniem, niż badanie serologiczne, w przypadku którego ostateczna diagnoza możliwa jest z reguły dopiero po drugim badaniu.
W przypadku schorzeń atakujących wyłącznie układ oddechowy, którym towarzyszy gorączka, zaleca się badanie w kierunku EHV-1 i EHV-4 oraz w kierunku grypy (oczywiście z uwzględnieniem statusu szczepiennego zwierzęcia), a u starszych źrebiąt dodatkowo badanie w kierunku Rhodococcus equi.
