Kryształy fosforanu amonowo-magnezowego, czyli struwitu, występują zwykle w postaci bezbarwnych struktur o ortorombowym układzie krystalicznym (czyli struktur o trzech nierównych osiach przecinających się pod kątem prostym) przypominających kształtem trumnę. Mogą mieć od trzech do sześciu, a czasem więcej boków oraz tępo zakończone rogi (ryc. 32-39). Występujące u kotów struwity o liczbie od sześciu do ośmiu boków uznaje się często błędnie za kryształy cystyny (ryc. 40-41). Jednak w odróżnieniu od kryształów cystyny kryształom fosforanu amonowo-magnezowego towarzyszą często inne postaci struwitu. Ulegają one również rozpuszczeniu natychmiast po zakwaszeniu rozcieńczonym kwasem octowym. Czasami tworzą także skupiska przypominające układem liść paproci. Charakterystyczne dla próbek świeżego moczu ostre kontury struwitów ulegają postrzępieniu w trakcie rozpuszczania.

Interpretacja
Struwity występują częściej u psów i stosunkowo rzadko u kotów w połączeniu z wolnym amoniakiem wytwarzanym w trakcie mikrobowej hydrolizy mocznika wywołanej przez ureazę. Mogą one również występować bez udziału ureazy, przy czym dotyczy to w znacznie większym stopniu kotów niż psów. W tym przypadku wchodzący w skład struwitu amoniak wytwarzany jest prawdopodobnie przez kanaliki nerkowe. Złożone kamienie moczowe zawierające różne ilości sulfonamidów obserwowano zarówno u kotów jak i u psów. Inne rodzaje kryształów wytrącające się wskutek działania leków opisywano dotąd jedynie w odniesieniu do ludzi. Jonowe środki kontrastowe takie jak Urografin® (Schering) czy Uromiro® (Heyden) mogą wytrącać się w moczu w postaci polimorficznych igiełek występujących pojedynczo lub tworzących wiązki. Ampicylina może wytrącać się w kwaśnym moczu w postaci cieniutkich bezbarwnych igiełek, primidon może tworzyć sześciokątne płytki podobne do płytek jednowodnego szczawianu wapnia, natomiast cyprofloksacyna może wytrącać się w zasadowym moczu w postaci wiązek o ekscentrycznym układzie.

Ryc. 32
Zdjęcie mikroskopowe kryształów fosforanu amonowo-magnezowego w osadzie moczowym 11-letniego samca rasy Cocker Spaniel z kamicą struwitową pęcherza
(obraz niebarwiony, powiększenie 25x).

Ryc. 33
Kryształ fosforanu amonowo-magnezowego w osadzie moczowym rocznego sznaucera karłowatego z kamicą struwitową pęcherza. Zdjęcie wykonano skaningowym mikroskopem elektronowym (powiększenie 4.400x).

Ryc. 34
Zdjęcie mikroskopowe kryształów fosforanu amonowo-magnezowego w osadzie moczowym trzynastotygodniowego samca rasy Springer Spaniel z infekcją dróg moczowych wywołaną bakterią Proteus mirabilis
(obraz niebarwiony, powiększenie 250x).

Ryc. 35
Kryształ fosforanu amonowo-magnezowego w osadzie moczowym psa z ryc. 34. Zdjęcie wykonano skaningowym mikroskopem elektronowym.
(powiększenie 1.980x).

Ryc. 36
Zdjęcie mikroskopowe skupiska kryształów fosforanu amonowo-magnezowego w osadzie moczowym psa
(mikroskop fazowo-kontrastowy, powiększenie 40x).

Ryc. 37
Kryształy fosforanu amonowo-magnezowego w osadzie moczowym 4 letniej kotki długowłosej. Zdjęcie wykonano skaningowym mikroskopem elektronowym.
(powiększenie 4.400x).

Ryc. 38
Zdjęcie mikroskopowe skupiska kryształów fosforanu amonowo-magnezowego w osadzie moczowym 5-letniej krowy
(obraz niebarwiony, powiększenie 25x).

Ryc. 39
Wytrącone w wyniku działania czynników farmakologicznych kryształy fosforanu amonowo-magnezowego w osadzie moczowym krowy z ryc. 38. Zdjęcie wykonano skaningowym mikroskopem elektronowym
(powiększenie 1.800x).

Ryc. 40
Zdjęcie mikroskopowe skupiska kryształów fosforanu amonowo-magnezowego w osadzie moczowym 2-letniego wykastrowanego kocura krótkowłosego
(obraz niebarwiony, powiększenie 40x).

Ryc. 41
Kryształy fosforanu amonowo-magnezowego w osadzie moczowym kota z ryc. 40. Zdjęcie wykonano skaningowym mikroskopem elektronowym
(powiększenie 3.240x).